ХАБАРИ ДОҒ
Чоршанбе, Сен 16 2020

14 сентябри соли 1936 дар нишасти махфӣ НКВД СССР қарор дод кормандони худро ба сурати оммавӣ ба Испания, барои ширкат дар ҷанги граждании ин кишвар фиристад. Бо ин қарор мудохилаи СССР ба Испания оғоз гардид. Амалиёт "Х" номугозорӣ шуда, ҳазорон ихтиёриёни шӯравӣ равонаи ин кишвари дур шуданд. 

"Фронти халқӣ"

Моҳи феврали соли 1936 дар Испания интихоботи парлумонӣ доир гардид. Дар ин интихобот "Фронти халқӣ", ки аз иттиҳоди ҳизбҳои чапгаро иборат буд, пирӯз шуд.  Дар натиҷа ду намояндаи ин фронт Мануэл Асаня ва Касарес Кирога президент ва сарвазири Испания таъин гаштанд. Ин ду нафар ғасби заминҳои заминдорони калонро аз ҷониби деҳқонон қонунӣ карда, маҳбусони сиёсиро аз зиндонҳо озод намуда, чанд роҳбари фашистро ба зиндон андохтанд. Ин амалкард мухолифати шадиде дар ҷомеаи дингарои испанӣ ба вуҷуд овард ва намояндагони калисои католик, монархистон, заминдорони калон ва фашистон бар алайҳи давлати нав муттаҳид гардиданд. Ҷомеаи испанӣ ба ду дастаи ба ҳам муқобил тақсимбандӣ ва ҳатто артиши испанӣ ҳам ду даста шуд. Дар артиш тарафдорони давлат Иттиҳоди ҳарбии ҷумҳуриявии зиддифашистиро таъсис ва мухолифони давлат бошанд Иттиҳоди ҳарбии испаниро созмон доданд, ки ба он генерали испанӣ Эмилио Мола сарварӣ мекард.

Шӯриши Марокаш

Моҳи июли соли 1936 дар Марокаши Испания аввалин шӯриши ҳарбиён ба вуқуъ пайваст. Шӯришгарон баъди чанде қудратро ба даст гирифта,18 июл генерал Гонсало Кейпо де Ляно дар шаҳри Севиляи Испания даст ба шӯриш зад. Дар натиҷа ду шаҳри бандарии Испания дар ҷануб, Севиля ва Кадис ба тасарруфи шӯришгарон даромаданд. Тасарруфи Севиля ва Кадис ба шӯришгарон имкон фароҳам овард, ки дар ҷануби кишвар платсдарми қулайро барои вуруди нерӯҳояшон аз Марокаш соҳиб шаванд. То 19 июл аллакай 80%-и артиши испанӣ шӯриш бардошта, ҳарбиён шаҳрҳои Сарагоса, Толедо, Оведо, Кордова ва Гранадаро ишғол намуданд.                                                                                                                   

Миқёси шӯриши ҳарбиён барои ҳукумати марказии Мадрид комилан тааҷҷубовар буда, онҳо гумон мекарданд шӯришро ба осонӣ саркуб мекунанд, аммо кор комилан ранги дигар гирифт. 19 июл Касарес Кирога ба истеъфо рафт ва сарвари нави ҳукумат, роҳбари ҳизби ростгароӣ-либеролӣ "Иттиҳоди ҷумҳуриявӣ" Диего Мартинес Баррио таъин шуд. Баррио кӯшиш кард бо шӯришгарон гуфтугӯ карда, як ҳукумати коалитсионӣ созмон диҳад. Аммо генерал Мола ин пешниҳодро рад карду ин амалкарди Баррио боиси хашми ҳаммаслаконаш дар "Фронти халқӣ" гашт. Баррио худи ҳамон рӯз ба истеъфо рафт. Ба ҷои ӯ Хосе Хирал сарвазири нави Испания таъин шуд. Хирал дарҳол фармон дод ба мардум силоҳ тақсим кунанд.

Панҷшанбе, Сен 10 2020

9 сентябри соли 1991 дар Душанбе, иҷлосияи ғайринавбатии вакилони мардумии ШО доир қардид. Ин иҷлосия қароре қабул кард, ки барои Тоҷикистон таърихӣ ба шумор мерафт. Қарор "Бобати истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон” ном дошт ва дар рафти иҷлосия, раиси Кумитаи масоили қонунгузорӣ, ҳуқуқ ва муроҷиати шаҳрвандони ШО Нурулло Ҳувайдуллоев фишурдаи онро ба вакилон қироат кард. Дар қонун аз ҷумла гуфта мешуд, ки "Тоҷикистон кишвари соҳибистиқлол, демократӣ ва ҳуқуқбунёд ба шумор меравад". 

Октябри пурҳаводис

Соли 1924 дар Осиёи Миёна се ҷумҳурии шӯравӣ, Ӯзбекистон, Туркманистон ва Қазоқистон таъсис дода шуданд. Тоҷикистон дар оғоз мебоист чун вилояти мухтор ба ҳайати Ӯзбекистон шомил мегашт. Аммо баъди дахолати инқилобиёни тоҷик, монанди Нусратуллои Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур, Чинор Имомов ва ғ. Маскав ба тоҷикон иҷоза дод  дар қисмати шарқии Бухоро, Ҷумҳурии мухтори миллии худро таъсис диҳанд. Ҳамин тариқ 14 октябри соли 1924 сессияи дуввуми КМИ СССР қарори пешинаашро лағв кард ва дар Осиёи Миёна РСС Туркманистон, РСС Ӯзбекистон ва Республикаи Автономии Тоҷикистонро дар ҳайати Ӯзбекистон таъсис дод. Аммо ин ҷо низ адолат риоят нашуд ва ба мухторияти тоҷикон танҳо навоҳии дурдасти Бухорои Шарқӣ ва кӯҳистони Зарафшон шомил карда шуданд. Ба ҳайати Тоҷикистони автономӣ, вилоятҳои Душанбе, Ҳисор, Қаротеғин (Ғарм, Дарвоз, Ванҷ),  Кӯлоб, Қурғон-Теппа, Панҷакент, Ӯро-Теппа ва Сари-Осиё дохил гаштанд.                                                   Моҳи январи соли 1925 ВМК Бадахшон таъсис дода шуд ва он низ ба мухторияти тоҷик шомил гардид. Бо вуҷуди ин қисмати азими тоҷикон берун аз марзҳои миллии худ боқӣ монданд. 26 ноябри соли 1924 дар Тошканд Кумитаи Инқилобии Ҷумҳурии Шӯравии Мухтори Тоҷикистон таъсис дода шуда, Нусратулло Махсум раиси ин Кумита интихоб гардид. Ба Кумитаи Инқилобии Тоҷикистони автономӣ инчунин Буттабой Дадабоев, Раҳматулло Бобоҷонов, Шириншо Шоҳтемур, Абдулло Ёрмуҳаммадов, Чинор Имомов, Абдураҳим Ҳоҷибоев, Аббос Алиев, Нисор Муҳаммади Афғон ва дигарон шомил гардиданд. Пойтахти кишвари навтаъсис деҳаи Душанбе интихоб карда шуд ва инқилобиёни тоҷик баъди чанде дар ин деҳа ҷамъ гардиданд                                                                                                                                             

Соли 1926 дар мухторияти тоҷик аввалин интихоботи вакилони халқӣ доир гардид. Дар ин интихобот ҳайати КМИ нав интихоб карда шуда, ба КМИ супориш дода шуд, то Анҷумани оянда дар асоси Сарқонуни СССР, Сарқонуни Тоҷикистони Мухторро таҳия кунад. Моҳи декабри ҳамон сол ҳукумати нави Тоҷикистон рӯи кор омад. Нусратулло Махсум раиси КМИ ва Абдулқодир Муҳиддинов раиси ШКХ интихоб гардиданд.   

Чоршанбе, Сен 02 2020

30 августи соли 1918 ба ҷонии доҳии болшевикон Владимир Ленин суиқасд анҷом гирифт. Ленин дар натиҷаи ин суиқасд сахт маҷрӯҳ гардид. Худи ҳамин рӯз дар Петроград бошад, сардори ВЧК и шаҳр Моисей Уритский аз ҷониби шоир Леонид Каннегисер кушта шуд. Суиқасд ба ҷони Ленин ва қатли Уритский дар аввалин кишвари Шӯроҳо заминсози сиёсати нав, ки бо террори сурх маъруф аст гардиданд. Болшевикон дар ин ду ҷиноят, ҳизби эссерони чапро гунаҳкор донистанд. Тибқи маълумотҳои расмӣ суиқасд ба Ленин аз ҷониби аъзои ҳизби эссерон Фанни Каплан (Фейга Хаимовна Ройтблат) амалӣ гардид ва шоир Каннегисер ҳам аъзои ҳизби эссерон буд. Аммо агар қатли Уритский аз ҷониби эссерон ҷои шакку тардид надорад, дар мавриди суиқасд ба Ленин дастдоштани эссерон ба пуррагӣ собит нагардидааст ва муҷриёни аслии ин суиқасд, то ба имрӯз номаълум боқӣ мондаанд. 

Се суиқасди ноком

Владимир Ленин аз ҳамон рӯзҳои аввали сари қудрат омадан мисли устухон дар гулӯи мухолифонаш буд ва онҳо ҳамавора мекӯшиданд, доҳии болшевиконро ҷисман нобуд кунанд. То суиқасди 30 август, ба ҷони Ленин се дафъаи дигар низ суиқасд намуда буданд. Аввалин суқасд моҳи 1 январи соли 1918 иттифоқ уфтод. Дар натиҷаи ин суиқасд доҳии болшевикон осеб надид, танҳо яке аз роҳбарони дигари болшевик Фридрих Платен ҷароҳати сабук бардошт.Тибқи иттилоъи ВЧК ташкилкунандаи ин суиқасд княз Дмитрий Шаховский ба шумор мерафт. Худи княз баъди чандин сол иқрор карда буд, ки маҳз ӯ созмондиҳандаи аслии ин суиқасд буд. Шаховский эълон намуд, ки барои куштани Ленин 500 ҳазор рубл ҷудо карда аст. Дар ин суиқасд князро вазирони собиқи Ҳукумати муввақат, аъзои ҳизби кадетҳо Н.В. Некрасов ҳамроҳӣ мекард. Некрасов дарҳол баъди суиқасд ному насабашро дигар карда ба Уфа гурехт. Аммо моҳи марти соли 1921 Некрасовро дастгир карданд ва ба Маскав интиқол доданд. Доҳии болшевикон моҳи маи соли 1921 дар Маскав бо у дидор кард ва баъди суҳбат бо ин кадети ноком ӯро авф намуда, аз маҳбас озод кард.                                                                               

   Миёнаҳои моҳи январи соли 1918 суиқасди дуввум ба ҷони Ленин низ ба нокомӣ анҷом ёфт. Яке аз иштирокчиёни ин суиқасд, аскари қаторӣ Спиридонов ба назди Бонч-Буревич омад ва изҳор намуд, ки ӯ дар суиқасд алайҳи Ленин ширкат дорад ва ба ӯ фармон додаанд доҳиро аз байн бибарад. Чекистон 22 январи соли 1918 иштирокчиёни ин суиқасдро дастгир карданд. Бори саввум ба ҷони диҳии болшевикон 16 августи соли 1918 суиқасд ташкил гардид. Ин бор Ленинро мехостанд дар маҷлиси ташкилоти ҳизбии шаҳри Маскав ба қатл расонанд, аммо дар лаҳзаи охирин иҷрокунанда аз раъяш даст кашид ва ин кӯшиш ҳам ба нокоми анҷом ёфт.

 Маъшуқаи бародар

Бо вуҷуди ҳамаи ин суиқасдҳо доҳии болшевикон бе муҳофиз мегашт ва тамоми пешниҳодоти ҳаммаслаконашро оиди андешидани чораҳои муҳофизатӣ рад менамуд.

Чоршанбе, Авг 26 2020

 

20 августи соли 1940 дар пойтахти Мексика шаҳри Мехико, яке аз меъморони инқилоби октябрӣ Лев Тротский ба ҳалокат расид. Тротский соли 1929 аз ҳудуди СССР бадарға гардида, солҳои тӯлонӣ дар кишварҳои гуногун паноҳанда буд. Ин инқилобии ҳирфаӣ дар ҳеҷ ҷое ором намегирифт ва билохира дар Мексикаи дур иқомат гирифт. Аммо дурии масофа низ натавонист ҷони ӯро наҷот диҳад ва кормандони НКВД-и шӯравӣ дар ин кишвари амрикоӣ амалиёти қатли ӯро ба иҷро дароварданд.  

Бадарға

Лев Тротскийро яке аз меъморони инқилоби октябрӣ муаррифӣ мекунанд. Ҳатто Сталин низ инро эътироф мекард ва дар ёддоштҳояш навишта буд: "тамоми кор оиди баргузории шӯриши мусаллаҳона, зери роҳбарии бе воситаи раиси Шӯрои Петроград, рафиқ Тротский амалӣ гардида буд". Тротский дар пирӯзии болшевикон дар ҷанги гражданӣ ҳам нақши вежа дошт. Артиши Сурх маҳз зери роҳбарии Тротский таъсис ёфта, дар ҷанг пирӯз шуд. Аммо баъди вафоти Ленин дар дохили ҳизби болшевикӣ муборизаи шадид миёни Тротский аз як тараф ва Сталин аз тарафи дигар ба вуқӯ пайваст, ки саранҷом бо шикасти Тротский мунҷар гардид.                                                                                                                     Моҳи январи соли 1925 пленуми КМ-и ВКП (б) Тротскийро аз вазифаҳои ишғолкардааш (ӯ Комиссари халқии ҳарбӣ баҳрӣ ва раиси Шӯрои ҳарбӣ инқилобӣ буд) сабукдӯш карда, моҳи октябри соли 1926 ӯро аз Бюрои сиёсӣ низ ихроҷ кард. Билохира 7 ноябри соли 1927 дар рӯзи инқилоб, ҳаммаслакони собиқаш, Тротскийро аз ҳайати ВКП(б) ҳам хориҷ намуданд. Моҳи январи соли 1928 Тротский ба Алма Ато бадарға гардид. Аммо ин инқилобии сарсахт дар Қазоқистон низ ором нагирифт ва билохира 18 январи соли 1929 бо қарори ҷаласаи махсуи ОГПУ Лев Давидович аз ҳудуди СССР бадарға карда шуд. Тротский дар фаъолияти зиддиинқилобӣ ва тайёрии шӯриши мусаллаҳона алайҳи ҳукумати Шӯравӣ айбдор карда мешуд. 

"Гурезаи сурх"

Аммо шуҳрати Лев Давидович дар олам чунон паҳн гашта буд, ки кам кишваре мехост ӯро дар ҳудудаш паноҳ диҳад. Танҳо Туркия розӣ шуд ин "гурезаи сурхро" бипазирад ва барояш паноҳгоҳ диҳад. Худи Лев Давидович бисёр мехост ӯро ба ватани Марксу Энгелс Олмон интиқол диҳанд, аммо ҳукумати олмонӣ ин тақозоро қотеъона рад кард. Ҳукумати Туркия ин гурезаи шӯравиро дар яке аз ҷазираҳои Принтс ҷойгир кард ва Тротский дар ин ҷазира китоби "Зиндагии ман"-ро навишт. Мутахассисон бар ин назаранд, ки Сталин дар ин марҳила ҳанӯз қасди аз миён бардоштани Тротскийро надошт. Ҳадафи асосии Сталин дар ин марҳила, ба даст овардани бойгонии (архив) Тротский буд. Тротский бе ҳеҷ мамониат тавонист бойгониашро ба хориҷ барорад ва чекистон дар оғоз мутаваҷҷеҳи қазия нашуданд.

Чоршанбе, Авг 19 2020

Барои роҳ надодан ба таъсиси давлати нав (СНГ) ва наҷоти давлати кӯҳна (СССР) қисмате аз нухбагони Ҳизби коммунист, 19 августи соли 1991 Кумитаи Давлатии Вазъияти Фавқуллоддаро (ГКЧП) таъсис дода, роҳбари вақти кишвар Михаил Горбачевро, ки дар Фороси Қрим истироҳат мекард, ба ҳабси хонагӣ гирифтанд. Бобати ин Кумита дар таърихнигории шӯравӣ назарҳо мутафовиданд. Баъзе ин амалкарди ҳизбиёни собиқадорро табаддулоти давлатӣ медонанд. Аммо худи иштирокчиёни ин Кумита, амалкарди худро охирин кӯшиши наҷоти СССР муаррифӣ мекунанд.

Деги ҷӯшон

Он шабу рӯз СССР воқеъан 1 деги ҷӯшонро мемонд, ки ҳар лаҳза қодир буд битаркад. Мушкилоти иқтисодӣ, сиёсӣ ва миллӣ сар то сари кишварро фаро гирифта, ҳокимияти марказӣ тавони ҳалли ин мушкилотро ба куллӣ аз даст дода буд. Михаил Горбачев бошад, танҳо ваъда медоду коре намекард. Ин амалкарди Горбачев аз ҳама бештар ба обрӯи ҲК зарба мезад ва зарурати мавҷудияти кишваре ба номи СССР-ро зери суол мебурд. Ҳизбиёни собиқадорро ба гуфти худашон, маҳз ин ҳолат водор кард, ки даст ба кор шаванд ва Кумитаи Давлатии Ҳолатҳои Фавқулоддаро (ГКЧП) созмон диҳанд.                                                             

 Ба Кумитаи навтаъсис раиси КГБ В. Крючков, вазири дифои СССР Д. Язов, сарвазири СССР В. Павлов, муовини раиси Шӯрои мудофиаи СССР О. Бакланов, роҳбари дастгоҳи президенти СССР В. Болдин, котиби КМ ҲКИШ О. Шенин дохил гардиданд. Баъдан ба Кумита инчунин раиси ШО СССР А. Лукянов, ноиб-президенти СССР  Г. Янаев, вазири корҳои дохилаи СССР Б. Пуго, президенти ассотсиатсияи корхонаҳои давлатӣ ва Иттиҳодияҳои истеҳсолот, нақлиёт ва алоқаи СССР (АГПО) А. Тизяков, раиси Иттиҳоди деҳқонии СССР В. Стародубтсев, муовинони аввали раиси КГБ СССР В. Грушко, сардори хадамоти муҳофизати КГБ  Ю. Плеханов, муовинони вазирони дифоъи СССР В.Веренников ва В. Ачалов пайвастанд. 

Кумитаи тозатаъсис, дар Маскав ҳолати фавқулодда эълон кард ва фаъолияти ҳизбҳои сиёсӣ, ташкилотҳои ҷамъиятӣ, ҳаракатҳои оммавиро, ки барои ба эътидол овардани вазъият халал мерасониданд мамнӯъ намуд. Баргузории гирдиҳамоиҳо, роҳпаймоиҳо ва коршиканиву тазоҳурот низ манъ гардиданд. Инчунин Кумита мебоист фаъолияти ВАО-ро зери назорат мегирифт.                                                                                                                               

Ба гуфтаи аъзои ГКЧП Г. Янаев 16 августи соли 1991 дар яке аз қароргоҳҳои махсуси КГБ дар Маскав вохӯрии Вазири Муодофиаи СССР Язов ва Раиси КГБ Крючков доир гардид. Дар ин вохурӣ тарафҳо вазъияти дар кишвар ба амал омадаро мавриди муҳокима қарор доданд. Рузи 17 август дар ҳамон қароргоҳ дидори дуввуми тарафҳо сурат гирифт ва ба ин дидор Раиси ҳукумати СССР Валентин Павлов низ даъват гардид.

Чоршанбе, Авг 12 2020

6 августи соли 1945, тайёраи бомбаандози амрикоии В-29 аввалин бомбаи атомиро дар таърихи башарият болои шаҳри Хиросимаи Япония партоб кард. Таркиш 90%-и шаҳрро хароб карда, аз 90 то 166 000 нафарро ба ҳалокат расонид. Баъди се рӯз, 9 августи соли 1945, тайёраи дуввуми В-29 боз 1 бомбаи дигарро болои шаҳри Нагасакӣ партоб намуда, дар натиҷаи партоби бомбаи дуввум аз 74 то 80 000 нафар ба ҳалокат расиданд. Баъди ин бомбаафканӣ императори Япония Хирохито 15 август тариқи радио ба аҳолии кишвараш муроҷиат намуда, таслими бечуну чарои кишварашро дар Ҷанги ҷаҳонии дуввум эълон намуд. 

Мактуби Эйнштейн

Ин лоиҳа аз мактуби маъруфи Эйнштейн ба президенти ИМА Рузвелт оғоз меёбад. Эйнштейн дар ин мактуби худ ба Рузвелт ҳушдор медод, ки Олмони фашистӣ метавонад дар солҳои наздик соҳиби силоҳи нави кушанда аз изотопҳои урониюм (плутоний) гардад. Ин силоҳи нав бомби атомӣ номида шуд. Рузвелт баъди баррасии мактуб дастур медиҳад, ки дар ИМА тадқиқотҳо дар ин самт ба роҳ монда шаванд ва ин тадқиқотҳо лоиҳаи Манхэттен ном гирифтанд. Мақсади асосии лоиҳа сохтани бомбаи атомӣ гардид. Лоиҳаи мазкур аз 12 августи соли 1942 ба фаъолияти худ шурӯъ кард.                                                                                                             

Моҳи декабри соли 1942 амрикоиҳо дар Чикаго аввалин реактори атомиро ба кор дароварданд. Ин реактор имкон медод теъдоди зиёди плутонийро ба даст оранд. Барои истеҳсоли плутоний аз ураниюми 238 ва ураниюми 235 истифода мекарданд. Тобистони соли 1943 амрикоиҳо ба сохтмони реактори атомии нав, ки реактори "В" ном гирифт оғоз карданд. Ин реактор имкон медод плутонийро аллакай дар сатҳи саноатӣ истеҳсол намоянд. Иқтидори реактори нав 250 МВт ро ташкил медод. 

Қасами Япония 

Билохира баҳори соли 1945 амрикоиҳо аз реакторҳои худ плутонии зиёде истеҳсол намуданд ва ин ба онҳо имкон дод, нахустин бомбаи атомиро бисозанд. Аввалин озмоиши бомби атомӣ, субҳи 16 июли соли 1945 дар полигони Тринитии шаҳраки Аламогордо дар иёлоти Ню-Мексика амалӣ гардид. Бомбаи дар Тринитӣ озмоиш шуда, 6 тонна вазн дошта, вазни умумии плутоний дар он ҳамагӣ 6,2 киллоро ташкил медод. Ҳангоми озмоиши бомбаи аввалин, Олмон ва иттифоқчиёнаш дар Аврупо аллакай торумор гардида буданд, аммо Япония гарчи имконияти зиёде барои ғалаба надошт, қасам хурда буд, ки то ба охир ҷангро дар ҳавзаи Уқёнуси Ором идома хоҳад дод.                                                                                           

Дар авохири моҳи июл японҳо талабҳои эъломияи конфронси Потсдамро рад карданд. Генерал Дуглас Макартур ва дигар фармондеҳони олирутбаи амрикоӣ, ба роҳбарияти ИМА тавсия карданд аз бомбаандозиҳои ҳаррӯзаи Япония даст кашида, нақшаи амалиёти заминиро ба ин кишвар, ки "Суқут" муаррифӣ гардида буд, баррасӣ намоянд.

  •  << 
  •  < 
  •  1 
  •  2 
  •  3 
  •  4 
  •  5 
  •  6 
  •  7 
  •  8 
  •  9 
  •  10 
  •  > 
  •  >> 
саҳ 1 аз 39

Китобҳо

Flag Counter